Trẻ tự kỷ sờ bộ phận riêng tư có thể liên quan đến rối loạn xử lý cảm giác, căng thẳng thần kinh, thiếu cảm giác bản thể hoặc nhu cầu phát triển tự nhiên. Tìm hiểu nguyên nhân và cách hỗ trợ phù hợp cho trẻ rối loạn phát triển.
Trẻ Tự Kỷ Sờ Bộ Phận Riêng Tư: Có Phải Dấu Hiệu Dậy Thì Sớm Hay Rối Loạn Xử Lý Cảm Giác?
Trẻ Tự Kỷ Sờ Bộ Phận Riêng Tư Có Phải Là Điều Bất Thường?
Nhiều phụ huynh có con tự kỷ hoặc trẻ rối loạn phát triển thường lo lắng khi thấy trẻ:
- Hay sờ bộ phận riêng tư
- Lặp đi lặp lại hành vi này
- Khó chuyển hướng dù đã nhắc nhở
Không ít cha mẹ đặt câu hỏi:
- Có phải trẻ dậy thì sớm?
- Có phải hành vi tình dục bất thường?
- Có nên cấm hoàn toàn?
Trên thực tế, hành vi trẻ tự kỷ sờ bộ phận riêng tư có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ liên quan đến hormone hay dậy thì.
Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân liên quan đến:
- Rối loạn xử lý cảm giác
- Thiếu cảm giác bản thể
- Căng thẳng thần kinh
- Thói quen tự kích thích cảm giác
- Tò mò khám phá cơ thể
Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp phụ huynh hỗ trợ trẻ hiệu quả và bình tĩnh hơn thay vì chỉ cố gắng ngăn cấm hành vi.
Trẻ Phát Triển Thông Thường Cũng Có Thể Sờ Bộ Phận Riêng Tư
Hành Vi Khám Phá Cơ Thể Là Một Phần Phát Triển Tự Nhiên
Nhiều trẻ phát triển thông thường cũng xuất hiện hành vi sờ bộ phận riêng tư, đặc biệt ở khoảng:
- 4-5 tuổi
- Giai đoạn học tự vệ sinh cá nhân
- Bắt đầu tò mò về cơ thể
Trẻ tự kỷ và trẻ rối loạn phát triển cũng có nhu cầu khám phá cơ thể như vậy.
Trong sinh hoạt hằng ngày:
- Trẻ có thể vô tình chạm vào
- Cảm thấy dễ chịu
- Sau đó lặp lại nhiều lần
Một số trẻ:
- Không có hoạt động phù hợp
- Chơi tự do một mình quá nhiều
- Thiếu tương tác
…cũng có thể tự khám phá cơ thể và dần hình thành thói quen.
Trẻ Tự Kỷ Sờ Bộ Phận Riêng Tư Có Thể Liên Quan Đến Rối Loạn Xử Lý Cảm Giác
Thiếu Cảm Giác Bản Thể Khiến Trẻ Tìm Kiếm Cảm Giác
Trong thực tế hỗ trợ trẻ rối loạn phát triển, nhiều chuyên viên nhận thấy đa số trẻ có khó khăn về:
- Cảm giác bản thể
- Nhận biết cơ thể
- Điều hòa cảm giác
Thiếu cảm giác bản thể có thể biểu hiện qua:
- Kiểm soát tư thế kém
- Lăng xăng
- Khó điều khiển tay chân
- Kém cảm giác đau hoặc nhiệt độ
- Không ý thức rõ nguy hiểm
- Vận động lóng ngóng
Khi cơ thể thiếu cảm giác phù hợp, trẻ có xu hướng tìm kiếm các kích thích đem lại cảm giác rõ ràng và dễ chịu hơn.
Hành vi trẻ tự kỷ sờ bộ phận riêng tư trong nhiều trường hợp cũng là một dạng tìm kiếm cảm giác như vậy.
Trẻ Có Thể Dùng Hành Vi Để Giải Tỏa Căng Thẳng
Nhiều trẻ rối loạn phát triển có trạng thái căng thẳng kéo dài do:
- Rối loạn cảm giác
- Khó khăn ngôn ngữ
- Áp lực can thiệp
- Khó ngủ
- Vấn đề ăn uống
- Thay đổi môi trường hoặc thời tiết
Khi căng thẳng kéo dài, trẻ có xu hướng tìm kiếm hành vi giúp cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn.
Một số trẻ:
- Sờ chạm bộ phận riêng tư trước khi ngủ
- Thích nằm lăn trên chăn đệm
- Thích ôm siết mạnh
- Thích chui vào không gian kín
Đây có thể là cách hệ thần kinh cố gắng tự điều hòa cảm giác.
Cách Hỗ Trợ Khi Trẻ Tự Kỷ Sờ Bộ Phận Riêng Tư
Hạn Chế Để Trẻ Quá Rảnh Và Thiếu Hoạt Động
Với những trẻ hình thành hành vi do:
- Tò mò
- Thiếu hoạt động
- Thói quen lặp lại
…phụ huynh nên:
- Hạn chế để trẻ chơi tự do một mình quá lâu
- Cho trẻ tham gia hoạt động có cấu trúc
- Tăng tương tác với người khác
- Giữ tay trẻ luôn bận rộn với hoạt động phù hợp
Ngoài ra có thể:
- Tập cho trẻ mặc quần sịp gọn gàng
- Chuyển hướng chú ý sang hoạt động vận động hoặc giác quan khác
Tăng Hoạt Động Vận Động Và Hỗ Trợ Cảm Giác
Nếu hành vi liên quan đến:
- Thiếu cảm giác bản thể
- Căng thẳng thần kinh
- Khó ngủ
…thì việc hỗ trợ cảm giác và vận động là rất quan trọng.
Phụ huynh có thể:
- Cho trẻ vận động nhiều ban ngày
- Tăng vận động nặng
- Áp dụng các bài xúc giác
- Ôm siết
- Kéo giãn cơ thể
- Hỗ trợ cảm thụ bản thể trước giờ ngủ
Những hoạt động này giúp:
- Tăng nhận biết cơ thể
- Giảm căng thẳng
- Hỗ trợ cơ thể thư giãn tự nhiên
- Tăng khả năng vào giấc ngủ
Khi Nào Cần Kiểm Tra Dậy Thì Sớm?
Không Loại Trừ Nguyên Nhân Hormone Và Y Khoa
Trong một số trường hợp, hành vi trẻ tự kỷ sờ bộ phận riêng tư cũng có thể liên quan đến:
- Hormone
- Dậy thì sớm
- Tác dụng phụ thuốc
- Chế độ dinh dưỡng
- Vấn đề y khoa vùng kín
Nếu trẻ còn nhỏ nhưng:
- Hành vi xuất hiện quá nhiều
- Kèm dấu hiệu phát triển sinh dục sớm
- Đã loại trừ các nguyên nhân cảm giác và hành vi
…thì nên cho trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa.
Ngoài ra, khi trẻ bước vào tuổi dậy thì:
- Trẻ trai thường khoảng 12 tuổi
- Trẻ gái có thể sớm hơn
…thì nhu cầu tìm hiểu và sờ chạm cơ thể cũng có thể tăng lên.
Điều Quan Trọng Không Phải Chỉ Là Cấm Trẻ
Dạy Trẻ Hành Vi Phù Hợp Quan Trọng Hơn
Khi trẻ lớn hơn, phụ huynh có thể cần:
- Chấp nhận rằng trẻ có nhu cầu khám phá cơ thể
- Dạy trẻ hành vi nào phù hợp
- Dạy về không gian riêng tư
- Hướng dẫn vệ sinh cá nhân
- Dạy bảo vệ cơ thể để tránh bị lạm dụng
Tuy nhiên, việc dạy nhận thức sẽ hiệu quả hơn nhiều khi:
- Hệ thần kinh của trẻ ổn định hơn
- Cảm giác cơ thể được cải thiện
- Mức độ căng thẳng giảm xuống
Đó là lý do việc hỗ trợ:
- Cảm giác
- Vận động
- Điều hòa thần kinh
…luôn là nền tảng quan trọng trước khi xử lý hành vi.
Học Các Bài Tập Hỗ Trợ Rối Loạn Xử Lý Cảm Giác Ở Đâu?
Nếu bạn quan tâm đến các bài tập hỗ trợ:
- Giác quan
- Vận động
- Cảm giác bản thể
- Rối loạn xử lý cảm giác
…có thể tham khảo các lớp học cơ bản online tại:
Dcon Edubit – Lớp học online về cảm giác và vận động
Thông tin các lớp:
- Zoom
- Trực tiếp
- Chuyên sâu
…có thể liên hệ qua:
Facebook thông tin lớp học và can thiệp cảm giác
Ngoài ra, phụ huynh có thể tham gia nhóm cập nhật lịch học tại:
Nhóm Zalo cập nhật lịch lớp học
Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về xử lý cảm giác và phát triển thần kinh trẻ nhỏ tại STAR Institute for Sensory Processing.
