Khi quan sát một trẻ bò, chúng ta thường chỉ đặt câu hỏi: “Trẻ đã biết bò chưa?” Tuy nhiên, trong phát triển vận động, cách trẻ bò cũng quan trọng không kém việc trẻ có bò hay không. Bò 4 điểm và bò 6 điểm là hai giai đoạn vận động có những yêu cầu khác nhau về kiểm soát tư thế, chịu trọng lượng, phối hợp hai bên cơ thể và tạo lực đẩy.
Bò 4 điểm: nền tảng của kiểm soát tư thế và phối hợp
Bò 4 điểm là tư thế trong đó trẻ di chuyển với:
2 bàn tay + 2 đầu gối
Ở giai đoạn này, trẻ cần học cách chống đỡ cơ thể trên bốn điểm tựa, đồng thời liên tục chuyển trọng lượng giữa tay và chân.
Khi bò đối bên, ví dụ tay phải di chuyển cùng chân trái, trẻ cần phối hợp nhiều thành phần:
- ổn định vùng vai và thân mình;
- chuyển trọng lượng từ bên này sang bên kia;
- phối hợp hai bên cơ thể;
- tạo sự xoay nhẹ của thân mình và vùng chậu;
- duy trì đầu và thân trong mối quan hệ ổn định với trọng lực.
Đây là một giai đoạn quan trọng để phát triển phối hợp chéo hai bên cơ thể.
Các phản xạ liên quan
ATNR (Asymmetrical Tonic Neck Reflex) có vai trò trong giai đoạn sớm của sự phát triển vận động. Khi trẻ quay đầu, phản xạ này tạo ra sự thay đổi trương lực giữa các chi, góp phần vào những nền tảng ban đầu của phối hợp đầu, tay và thân mình.
Tuy nhiên, khi trẻ bắt đầu bò đối bên một cách trưởng thành hơn, sự kiểm soát vận động cần trở nên chủ động và linh hoạt hơn, sẽ cần đi cùng với việc phản xạ ATNR phát triển hoàn thiện đúng độ tuổi. Nếu ATNR còn chi phối quá mạnh (chưa phát triển hoàn thiện và tích hợp vào hệ thống vận động), trẻ có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sự ổn định và phối hợp chéo khi đầu quay sang hai bên.
STNR (Symmetrical Tonic Neck Reflex) có mối liên hệ đặc biệt với tư thế bò. Khi đầu gập, tay có xu hướng gập và chân duỗi; khi đầu duỗi, tay có xu hướng duỗi và chân gập. Sự xuất hiện và phát triển của mẫu vận động này giúp trẻ chuyển đổi giữa các tư thế và bắt đầu tổ chức cơ thể cho việc bò.
Sau đó, để trẻ có thể bò hiệu quả và linh hoạt, các ảnh hưởng phản xạ cần dần được điều chỉnh và tích hợp vào sự kiểm soát vận động chủ động.
TLR (Tonic Labyrinthine Reflex) cũng liên quan đến khả năng tổ chức trương lực cơ thể theo hướng gấp và duỗi, đồng thời hỗ trợ quá trình phát triển khả năng chống lại trọng lực.
Bên cạnh đó, các phản xạ và cơ chế liên quan đến bàn tay, chẳng hạn Robínon Hands Grasp, cũng cần phát triển theo trình tự phù hợp. Trẻ cần dần chuyển từ một bàn tay chủ yếu nắm lại sang khả năng mở bàn tay, chống đỡ và điều chỉnh lực khi chịu trọng lượng.
Vì vậy, bò 4 điểm không đơn giản chỉ là “di chuyển bằng tay và đầu gối”. Đây là một quá trình phức tạp đòi hỏi sự phối hợp giữa hệ tiền đình, hệ bản thể, hệ cơ xương khớp và hệ thần kinh trung ương.
