Bò 4 điểm là một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển vận động của trẻ. Không chỉ giúp trẻ di chuyển, bò 4 điểm còn xây dựng khả năng kiểm soát tư thế, phối hợp hai bên cơ thể và tạo nền tảng vững chắc cho việc bò 6 điểm, đứng và đi.
Bò 4 điểm là gì? Vì sao đây là nền tảng quan trọng trước khi trẻ biết đi?
Khi quan sát một em bé đang bò, hầu hết cha mẹ sẽ chỉ quan tâm đến một câu hỏi: “Con đã biết bò chưa?”
Thực tế, trong phát triển vận động, câu hỏi quan trọng hơn lại là:
“Con đang bò như thế nào?”
Một đứa trẻ có thể di chuyển rất nhanh nhưng chưa chắc đã sử dụng cơ thể theo cách hiệu quả nhất. Chất lượng của chuyển động mới là yếu tố phản ánh khả năng kiểm soát tư thế, phối hợp cơ thể và mức độ trưởng thành của hệ thần kinh.
Trong số các kiểu bò, bò 4 điểm được xem là giai đoạn nền tảng, tạo tiền đề để trẻ phát triển các kỹ năng vận động cao hơn như bò 6 điểm, quỳ cao, đứng và đi.
Bò 4 điểm là gì?
Bò 4 điểm là kiểu bò trong đó trẻ sử dụng:
- Hai bàn tay.
- Hai đầu gối.
để chống đỡ cơ thể và di chuyển trên mặt sàn.
Ở tư thế này, thân mình được nâng khỏi mặt đất, trong khi bốn điểm tiếp xúc với sàn liên tục thay đổi để tạo ra chuyển động.
Khi bò 4 điểm, trẻ không chỉ đơn giản là tiến về phía trước. Não bộ phải liên tục điều khiển hàng loạt hoạt động diễn ra đồng thời như:
- giữ đầu và cổ ổn định;
- duy trì thăng bằng thân mình;
- chuyển trọng lượng từ bên này sang bên kia;
- phối hợp giữa tay và chân;
- điều chỉnh lực chống đỡ của từng chi.
Chính vì vậy, bò 4 điểm là một trong những giai đoạn phát triển vận động có ý nghĩa rất lớn đối với sự trưởng thành của hệ thần kinh.
Bò 4 điểm giúp phát triển những kỹ năng gì?
Bò 4 điểm giúp kiểm soát tư thế
Một trong những nhiệm vụ khó nhất của trẻ trong giai đoạn đầu đời là học cách chống lại trọng lực.
Khi thực hiện bò 4 điểm, trẻ phải giữ đầu, cổ, vai, thân mình và vùng chậu ổn định trong khi các tay và chân liên tục di chuyển.
Khả năng kiểm soát này là nền tảng để trẻ:
- ngồi vững;
- quỳ cao;
- đứng;
- đi bộ;
- chạy và nhảy sau này.
Nếu nền tảng kiểm soát tư thế chưa tốt, trẻ có thể gặp khó khăn trong nhiều kỹ năng vận động ở các giai đoạn tiếp theo.
Bò 4 điểm giúp phát triển phối hợp hai bên cơ thể
Ở giai đoạn trưởng thành hơn của bò 4 điểm, trẻ thường di chuyển theo kiểu đối bên.
Ví dụ:
- tay phải đi cùng chân trái;
- tay trái đi cùng chân phải.
Kiểu phối hợp này giúp hai bán cầu não làm việc đồng thời và hiệu quả hơn.
Trong quá trình đó, trẻ học được cách:
- chuyển trọng lượng giữa hai bên cơ thể;
- giữ thân mình ổn định;
- xoay nhẹ vùng vai và vùng chậu;
- phối hợp chuyển động giữa tay và chân.
Đây là nền tảng quan trọng cho nhiều kỹ năng sau này như:
- chạy;
- leo cầu thang;
- bắt bóng;
- viết;
- cắt bằng kéo;
- đạp xe.
Bò 4 điểm kích thích nhiều hệ thống cảm giác
Một điểm đặc biệt của bò 4 điểm là trẻ phải sử dụng đồng thời nhiều hệ thống cảm giác khác nhau.
Hệ tiền đình
Hệ tiền đình giúp trẻ cảm nhận:
- vị trí đầu;
- hướng chuyển động;
- khả năng giữ thăng bằng.
Khi bò, đầu liên tục thay đổi vị trí nên hệ tiền đình luôn được kích hoạt.
Hệ cảm giác bản thể
Các khớp và cơ gửi liên tục thông tin về:
- lực chống đỡ;
- mức độ co cơ;
- vị trí của từng chi.
Nhờ đó trẻ biết mình đang chống đỡ cơ thể như thế nào mà không cần phải luôn nhìn xuống tay hoặc chân.
Hệ xúc giác
Hai bàn tay và hai đầu gối liên tục tiếp xúc với mặt sàn.
Những kích thích xúc giác này giúp trẻ:
- điều chỉnh lực;
- thích nghi với các bề mặt khác nhau;
- xây dựng nhận thức về cơ thể.
Hệ thần kinh trung ương
Não bộ là nơi tiếp nhận và xử lý tất cả các thông tin cảm giác.
Sau đó, não gửi tín hiệu điều khiển đến các nhóm cơ để tạo ra chuyển động chính xác và nhịp nhàng.
Chính vì vậy, bò 4 điểm không đơn thuần là hoạt động của tay và chân mà là sự phối hợp của toàn bộ hệ thần kinh và hệ vận động.
Các phản xạ liên quan đến bò 4 điểm
Trong quá trình phát triển, nhiều phản xạ nguyên thủy đóng vai trò hỗ trợ cho sự hình thành của bò 4 điểm.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không có một phản xạ đơn lẻ nào quyết định khả năng bò của trẻ. Việc phát triển vận động luôn là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều hệ thống thần kinh và cảm giác.
Phản xạ ATNR
ATNR (Asymmetrical Tonic Neck Reflex) xuất hiện rất sớm sau sinh.
Ở giai đoạn đầu, phản xạ này hỗ trợ sự phối hợp giữa đầu, cổ và tay.
Khi trẻ phát triển khả năng bò 4 điểm theo kiểu đối bên, ảnh hưởng của ATNR cần giảm dần để trẻ có thể:
- quay đầu tự nhiên;
- giữ thân mình ổn định;
- phối hợp tay và chân linh hoạt hơn.
Phản xạ STNR
STNR (Symmetrical Tonic Neck Reflex) có liên quan mật thiết đến tư thế bò.
Phản xạ này giúp trẻ chuyển đổi từ các tư thế thấp sang tư thế chống tay và đầu gối.
Sau đó, khi trẻ trưởng thành hơn, hệ thần kinh sẽ dần kiểm soát chuyển động một cách chủ động thay vì phụ thuộc vào phản xạ.
Phản xạ TLR
TLR (Tonic Labyrinthine Reflex) góp phần điều hòa trương lực cơ và hỗ trợ khả năng chống lại trọng lực.
Đây là một trong những yếu tố giúp trẻ duy trì tư thế ổn định trong khi bò 4 điểm.
Sự phát triển của bàn tay
Để thực hiện bò 4 điểm hiệu quả, bàn tay cũng cần trải qua quá trình trưởng thành.
Ban đầu, trẻ thường có xu hướng nắm chặt bàn tay.
Theo thời gian, trẻ sẽ dần học cách:
- mở bàn tay;
- chống đỡ trọng lượng;
- điều chỉnh lực khi tiếp xúc với mặt sàn.
Điều này giúp chuyển động trở nên ổn định và linh hoạt hơn.
Điều quan trọng không phải là trẻ biết bò, mà là trẻ bò như thế nào
Hai trẻ có thể cùng biết bò nhưng chất lượng chuyển động hoàn toàn khác nhau.
Một trẻ có thể:
- chuyển trọng lượng nhịp nhàng;
- thân mình ổn định;
- phối hợp đối bên tốt.
Trong khi trẻ khác có thể:
- lắc thân nhiều;
- chống tay chưa vững;
- chỉ sử dụng một bên cơ thể nhiều hơn.
Quan sát chất lượng của bò 4 điểm sẽ giúp cha mẹ và chuyên gia hiểu rõ hơn về khả năng kiểm soát vận động của trẻ thay vì chỉ đánh giá trẻ đã đạt mốc biết bò hay chưa.
Bò 4 điểm là nền tảng cho những kỹ năng nào?
Một nền tảng bò 4 điểm tốt sẽ hỗ trợ trẻ phát triển nhiều kỹ năng tiếp theo như:
- bò 6 điểm;
- quỳ cao;
- đứng có hỗ trợ;
- đứng độc lập;
- bước đi;
- chạy;
- leo cầu thang;
- nhảy;
- phối hợp tay mắt trong học tập và vui chơi.
Có thể nói, bò 4 điểm là chiếc cầu nối giữa các kỹ năng vận động trên mặt sàn và các kỹ năng vận động ở tư thế đứng.
Kết luận
Bò 4 điểm không chỉ là một cột mốc phát triển vận động mà còn là quá trình hệ thần kinh học cách kiểm soát cơ thể trong mối quan hệ với trọng lực.
Thông qua bò 4 điểm, trẻ từng bước phát triển khả năng giữ thăng bằng, phối hợp hai bên cơ thể, xử lý thông tin cảm giác và tạo nền tảng cho các kỹ năng vận động phức tạp hơn trong tương lai.
Vì vậy, khi quan sát một đứa trẻ đang bò, điều đáng quan tâm không chỉ là trẻ đã biết bò hay chưa, mà còn là trẻ đang sử dụng cơ thể như thế nào để bò.
Đó mới chính là yếu tố phản ánh chất lượng phát triển vận động.
Bài viết liên quan
- Bò 6 điểm là gì? Bước phát triển quan trọng trước khi trẻ đứng và đi
- Bò 4 điểm và bò 6 điểm: Vì sao trình tự phát triển vận động lại quan trọng?
