Body Schema được xây dựng thông qua
Nếu Body Schema là “bản đồ vô thức của cơ thể”, thì vận động chính là một trong những cách quan trọng để cơ thể liên tục cập nhật bản đồ đó.
Trẻ không học Body Schema chỉ bằng cách nghe người lớn nói:
“Đây là tay.”
“Đây là chân.”
“Đây là đầu.”
Trẻ cần cảm nhận, di chuyển và tương tác với môi trường.
Thông qua vận động, hệ thần kinh nhận được thông tin về vị trí cơ thể, chuyển động, lực, phương hướng và mối quan hệ giữa cơ thể với môi trường.
Các nghiên cứu về Body Schema cho thấy hệ thống biểu diễn cơ thể được hình thành và liên tục cập nhật dựa trên thông tin cảm giác và trải nghiệm vận động.
Body Schema và hoạt động 1: Trườn
Trườn là một hoạt động cho phép trẻ sử dụng nhiều phần của cơ thể cùng lúc.
Khi trườn, trẻ phải phối hợp:
- Đầu.
- Vai.
- Thân.
- Tay.
- Chân.
- Hướng nhìn.
- Trọng lượng cơ thể.
Những thông tin này tạo ra trải nghiệm phong phú cho Body Schema.
Cha mẹ có thể tạo một đường trườn đơn giản bằng thảm, gối hoặc không gian an toàn.
Mục tiêu không nhất thiết là trẻ phải trườn thật nhanh.
Điều quan trọng là trẻ có cơ hội cảm nhận cơ thể đang di chuyển như thế nào.
Body Schema và hoạt động 2: Bò
Bò là một hoạt động đặc biệt thú vị vì nó yêu cầu sự phối hợp giữa nhiều phần cơ thể.
Trẻ cần sử dụng tay và chân, đồng thời kiểm soát thân mình và hướng di chuyển.
Trong quá trình đó, Body Schema nhận được thông tin liên tục về:
“Cơ thể đang ở đâu?”
“Bộ phận nào đang chịu lực?”
“Cần di chuyển phần nào tiếp theo?”
“Cơ thể đang tiến về hướng nào?”
Những trải nghiệm vận động đa dạng là một phần quan trọng trong quá trình phát triển hệ thống cảm giác–vận động.
Body Schema và hoạt động 3: Leo trèo
Leo trèo tạo ra nhiều thay đổi về tư thế và trọng lượng cơ thể.
Trẻ có thể phải:
- Đưa tay lên cao.
- Nâng chân.
- Chuyển trọng lượng.
- Giữ thăng bằng.
- Xác định vị trí tiếp theo.
- Điều chỉnh cơ thể theo môi trường.
Đây là một trải nghiệm rất giàu thông tin cho Body Schema.
Tất nhiên, hoạt động leo trèo phải được tổ chức trong môi trường an toàn và phù hợp với khả năng của trẻ.
Body Schema và hoạt động 4: Đẩy và kéo
Các hoạt động đẩy và kéo tạo ra nhiều thông tin liên quan đến lực và chuyển động.
Ví dụ:
- Đẩy hộp nhẹ.
- Kéo đồ chơi có dây.
- Đẩy bóng lớn.
- Kéo một chiếc hộp nhỏ.
- Đẩy vật thể trên sàn.
Những hoạt động này có thể tạo cơ hội để trẻ cảm nhận mối quan hệ giữa lực của cơ thể và sự thay đổi của môi trường.
Cảm giác bản thể liên quan đến thông tin từ cơ, gân và khớp, giúp cơ thể nhận biết chuyển động và tư thế.
Body Schema và hoạt động 5: Mang đồ vật
Một hoạt động rất đơn giản nhưng hữu ích là cho trẻ mang những đồ vật phù hợp với khả năng.
Ví dụ:
“Con mang chiếc gối này sang bên kia nhé.”
“Con mang hộp đồ chơi vào đây.”
“Con cầm quả bóng đưa cho mẹ.”
Khi mang đồ vật, trẻ phải phối hợp cơ thể, duy trì tư thế và điều chỉnh lực.
Điều này tạo ra thêm trải nghiệm cho Body Schema.
Body Schema và hoạt động 6: Đi qua chướng ngại vật
Cha mẹ có thể tạo một đường vận động đơn giản.
Ví dụ:
Bước qua → đi vòng → chui dưới → leo lên → bước xuống.
Trẻ phải liên tục điều chỉnh cơ thể theo môi trường.
Đây cũng là cách kết hợp Body Schema với khả năng định hướng không gian và lập kế hoạch vận động.
Không cần thiết phải tạo một bài tập phức tạp.
Một vài chiếc gối, hộp giấy và khoảng trống an toàn cũng có thể tạo thành một trò chơi vận động.
Body Schema và hoạt động 7: Trò chơi bắt chước động tác
Người lớn có thể thực hiện một động tác và yêu cầu trẻ bắt chước.
Ví dụ:
“Giơ hai tay lên.”
“Chạm hai tay vào đầu.”
“Đưa tay sang hai bên.”
“Ngồi xuống.”
“Đứng lên.”
“Chạm tay phải vào đầu gối trái.”
Những trò chơi này có thể giúp trẻ chú ý đến vị trí các bộ phận cơ thể và mối quan hệ giữa chúng.
Tuy nhiên, nếu trẻ khó bắt chước, không nên biến hoạt động thành một bài kiểm tra.
Hãy biến nó thành trò chơi.
Body Schema và hoạt động 8: Phối hợp hai bên cơ thể
Các hoạt động cần hai tay hoặc hai chân phối hợp có thể tạo thêm trải nghiệm cho Body Schema.
Ví dụ:
- Tung bóng bằng hai tay.
- Bắt bóng.
- Kéo dây.
- Xé giấy.
- Lăn bóng.
- Vỗ tay theo nhịp.
- Chơi các trò chơi vận động hai bên.
Mục tiêu là giúp trẻ có thêm trải nghiệm về cách các bộ phận cơ thể phối hợp với nhau.
Body Schema và hoạt động 9: Chơi trên nhiều bề mặt
Trẻ có thể được trải nghiệm những bề mặt an toàn khác nhau:
- Thảm.
- Sàn cứng.
- Đệm.
- Cỏ.
- Cát.
- Bề mặt mềm.
Mỗi bề mặt tạo ra một trải nghiệm khác nhau về lực, tư thế và chuyển động.
Từ đó, Body Schema có thêm thông tin để thích nghi với môi trường.
Tất nhiên, cần đảm bảo môi trường sạch, an toàn và phù hợp với trẻ.
Body Schema và hoạt động 10: Các trò chơi vận động hàng ngày
Không nhất thiết phải có một “giờ trị liệu” riêng mới có thể hỗ trợ Body Schema.
Rất nhiều hoạt động đời sống đã chứa đựng trải nghiệm cảm giác–vận động.
Ví dụ:
- Tự mặc quần áo.
- Đi cầu thang.
- Dọn đồ chơi.
- Mang đồ vật.
- Chơi bóng.
- Chạy.
- Nhảy.
- Leo trèo.
- Chơi ngoài trời.
Điều quan trọng là trẻ có cơ hội vận động đa dạng và phù hợp.
Body Schema không phát triển bằng một bài tập duy nhất
Đây là điều phụ huynh cần lưu ý.
Không có một bài tập duy nhất có thể “xây dựng Body Schema”.
Body Schema là một hệ thống liên tục được hình thành và cập nhật.
Trẻ cần nhiều trải nghiệm khác nhau.
Trẻ cần cảm nhận cơ thể ở nhiều tư thế.
Trẻ cần tương tác với nhiều loại đồ vật.
Trẻ cần thay đổi tốc độ, hướng di chuyển và môi trường.
Chính sự đa dạng của trải nghiệm giúp hệ thống cảm giác–vận động có thêm thông tin để thích nghi.
Các nghiên cứu cũng mô tả Body Schema như một hệ thống động, liên tục thay đổi theo trải nghiệm và tương tác với môi trường.
Body Schema và vai trò của người lớn
Người lớn không nhất thiết phải liên tục sửa từng động tác của trẻ.
Thay vào đó, hãy tạo ra môi trường để trẻ tự khám phá chuyển động.
Ví dụ, thay vì:
“Đặt chân như thế này!”
Có thể tạo một trò chơi:
“Con thử tìm cách đi qua đường này mà không chạm vào gối nhé.”
Khi đó, trẻ phải tự quan sát, cảm nhận, lập kế hoạch và điều chỉnh cơ thể.
Đây chính là quá trình học thông qua vận động.
Body Schema ở trẻ cần được nhìn trong tổng thể
Nếu trẻ có biểu hiện vụng về, khó phối hợp, khó bắt chước hoặc thường xuyên va chạm, không nên vội vàng kết luận rằng trẻ “thiếu Body Schema”.
Cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm cảm giác bản thể, xúc giác, tiền đình, thị giác, khả năng kiểm soát tư thế, kỹ năng vận động và môi trường.
Body Schema là một thành phần trong một hệ thống cảm giác–vận động rộng hơn.
Nếu khó khăn của trẻ kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, học tập hoặc vui chơi, nên tìm kiếm đánh giá chuyên môn phù hợp.
Hình ảnh đề xuất cho bài viết Body Schema
Body Schema không chỉ dành cho trẻ em
Mặc dù Body Schema đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ, hệ thống này không ngừng thay đổi khi chúng ta trưởng thành.
Người lớn và người cao tuổi cũng cần duy trì vận động và trải nghiệm cơ thể để tiếp tục sử dụng các năng lực cảm giác–vận động trong đời sống hàng ngày.
Vì vậy, thông điệp quan trọng nhất không phải là:
“Trẻ cần tập Body Schema.”
Mà là:
Con người cần được vận động để tiếp tục cảm nhận và điều chỉnh cơ thể của mình.
Vận động không chỉ giúp cơ thể khỏe hơn.
Vận động cũng là một cách để hệ thần kinh tiếp tục học về chính cơ thể.
cảm giác và vận động. Khám phá 10 hoạt động đơn giản giúp trẻ phát triển Body Schema, phối hợp cơ thể và định hướng không gian.
