Khi tìm nơi can thiệp cho con, THAY VÌ CHỈ đi tìm và hỏi: “Ở đây có làm/có dạy Tâm vận động không?” thì phụ huynh nên hỏi: “ở đây có chương trình hỗ trợ phát triển giác quan-vận động cho trẻ không?”
Vậy ta nên hỗ trợ trẻ thế nào?
1. Với phụ huynh
Việc học theo các clip vận động trên mạng để chơi và vận động cùng con hoàn toàn có thể là một điều tốt. Nhưng hãy tỉnh táo để hiểu rằng đó là vận động, hoạt động thể chất, chứ không phải cứ có bóng, lốp xe, thăng bằng, bò, trườn, đu xà… thì đều là Tâm vận động.
Đặc biệt với trẻ có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt, trong đó có trẻ tự kỷ, những khó khăn liên quan đến giác quan và vận động khá phổ biến. Vì vậy, trẻ càng cần được hỗ trợ về giác quan-vận động một cách phù hợp và thường xuyên. Giác quan và vận động là nền tảng quan trọng trong sự phát triển của trẻ.
Khi áp dụng vận động hoặc bất kỳ hoạt động nào cho trẻ, điều quan trọng là phải cân nhắc đến trạng thái cảm xúc và sự an toàn của trẻ. Có những trẻ thiếu cảm giác có thể cần những tác động mạnh hơn; nhưng với một trẻ nhạy cảm, việc tiếp cận lại cần từ từ và tăng dần theo khả năng thích nghi của trẻ.
Một hoạt động như ném bóng gai vào mặt trẻ, cầm chân dốc đầu trẻ xuống để mặt chạm vào thảm gai… có thể tạo ra một đáp ứng nào đó về mặt giác quan-vận động. Nhưng nếu trẻ đang gào thét, hoảng sợ hoặc thể hiện rõ sự khó chịu, né tránh, thì phụ huynh cần dừng lại và đặt câu hỏi: điều gì đang thực sự xảy ra với trẻ? Một hoạt động tạo ra được đáp ứng không đồng nghĩa với việc trẻ đang được hỗ trợ đúng cách.
Hiện nay có rất nhiều trung tâm và giáo viên đã được đào tạo về các hoạt động hỗ trợ phát triển giác quan và vận động cho trẻ. Vì vậy, khi tìm nơi can thiệp cho con, phụ huynh nên hỏi: “Ở ĐÂY CÓ CHƯƠNG TRÌNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN GIÁC QUAN-VẬN ĐỘNG CHO TRẺ KHÔNG?” thay vì chỉ đi tìm và hỏi: “Ở đây có làm/có dạy Tâm vận động không?”. Hỗ trợ phát triển giác quan-vận động là một trong những nhu cầu rất thiết thực của trẻ. Nếu nơi đó có thêm Tâm vận động đúng nghĩa thì càng tốt.
Hai loại hình này có thể tồn tại song song. Nhiều người thực hành Tâm vận động đúng nghĩa sẽ tổ chức một phòng trị liệu riêng, bởi không gian của phòng Tâm vận động có thể rất khác với một phòng tập giác quan-vận động. Phụ huynh hoàn toàn có thể đưa trẻ đến trung tâm hoặc giáo viên can thiệp để được hỗ trợ giác quan-vận động thường xuyên, thậm chí hàng ngày nếu phù hợp, đồng thời có thể cho trẻ tham gia 1–2 buổi Tâm vận động mỗi tuần nếu có điều kiện và mô hình phù hợp.
2. Với giáo viên và các trung tâm
Bạn hãy tự trang bị cho mình kiến thức để phân biệt Tâm vận động với các hoạt động Giác quan-Vận động. Điều đó không chỉ giúp bạn thực hành đúng hơn mà còn giúp bạn giải thích được cho phụ huynh điều họ thực sự đang tìm kiếm cho con là gì (ví dụ: giảm bớt các hành vi tìm kiếm cảm giác, ổn định cơ thể, kiểm soát tư thế, phối hợp vận động…)
Và dù bạn đang làm bất kỳ phương pháp nào, hướng tới bất kỳ kỹ năng nào (kể cả để phát triển ngôn ngữ, nhận thức, tương tác…), thì sự an toàn và trạng thái cảm xúc của trẻ vẫn cần được đặt vào trong quá trình can thiệp.
3. Với những người đang tự nhận mình thực hành hoặc giảng dạy Tâm vận động nhưng thực chất chưa được đào tạo về Tâm vận động
Mình vẫn nghĩ rằng các bạn không cố tình làm điều gì xấu, hay cố tình làm tổn thương trẻ. Có thể chỉ đơn giản là các bạn chưa thực sự hiểu Tâm vận động là gì, chưa nhận thức được vai trò của sự an toàn cảm xúc tác động lên sự phát triển lành mạnh của trẻ về thể chất, cảm xúc và trí tuệ. Nhưng lại có mong muốn thu hút sự chú ý, tạo thế mạnh riêng, để xây dựng chuỗi cơ sở can thiệp hoặc phát triển các khóa học. Cá nhân mình nghĩ những mong muốn đó hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu đã định phát triển lâu dài, thậm chí xây dựng cả một chuỗi hay một hệ thống, thì mình nghĩ càng cần chuyên nghiệp và có kiến thức vững vàng, thay vì phát triển dựa trên sự nhập nhằng (một cách cố tình) hoặc vì thiếu hiểu biết (một cách vô ý) về chuyên môn. Đặc biệt là bây giờ, khi những vấn đề này đã được nhìn nhận rõ hơn.
Và dù áp dụng phương pháp nào, dạy trẻ kỹ năng nào, nếu không cân nhắc đến trạng thái cảm xúc và sự an toàn của trẻ thì điều đó cũng có thể trở thành rủi ro cho chính người thực hành và cơ sở can thiệp. Các cơ quan quản lý nhà nước cũng đang ngày càng quan tâm và tăng cường kiểm tra đối với mô hình và hoạt động của các cơ sở can thiệp. Bạn có thể cho rằng một hoạt động là ổn, có thể vì bạn chưa hiểu đầy đủ về nó, nhưng trạng thái thực tế của trẻ và nhận định của phụ huynh đôi khi lại cho thấy một điều hoàn toàn khác. Và không phải phụ huynh nào cũng sẽ dễ tính bỏ qua.
4. Còn với tất cả những người đang đọc loạt bài này
Mục đích của mình là làm rõ một số vấn đề liên quan đến Tâm vận động và Tập giác quan-vận động, để phụ huynh, giáo viên và những người làm chuyên môn có thêm thông tin và từ đó việc hỗ trợ những trẻ cần trợ giúp đặc biệt được tốt hơn.
Thêm một người hiểu đúng thông tin là thêm một người có khả năng nhìn nhận vấn đề đúng hơn. Và biết đâu, từ đó sẽ có thêm một trẻ, hoặc nhiều trẻ, được hỗ trợ theo một cách phù hợp và an toàn hơn.
Vì vậy, mình xin được cảm ơn trước những người đã đọc, và đặc biệt cảm ơn nếu bạn chia sẻ những thông tin này đến những người khác đang cần nó.
ĐỪNG CHỈ NHÌN VÀO ĐỘNG TÁC. HÃY NHÌN VÀO CẢ ĐỨA TRẺ.
